Βασικές πηγές ανομοιογένειας
Η διαφοροποιημένη διδασκαλία είναι μία διαδραστική διαδικασία μεταξύ του/της μαθητή/μαθήτριας και της/του εκπαιδευτικού, μέσα από την οποία η/ο μεν εκπαιδευτικός ανταποκρίνεται εκ των προτέρων στις ιδιαίτερες και μοναδικές ανάγκες του παιδιού, το δε παιδί μπορεί να συμμετέχει ενεργά και να μαθαίνει συνεχώς στο μέγεθος των δυνατοτήτων του.
Παιδαγωγικές αρχές της διαφοροποιημένης διδασκαλίας
ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Όλοι οι μαθητές/μαθήτριες θέλουν να συνεισφέρουν και να γίνουν αποδεκτοί από το περιβάλλον τους. Η διαφοροποιημένη τάξη προσφέρει ευκαιρίες στα παιδιά να συνειδητοποιήσουν την αξία της διαφορετικότητας και εμβαθύνει σε θέματα δικαιοσύνης και συνεργασίας.
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί συμφωνούν ότι οι μαθητές μαθαίνουν καλύτερα μέσα από συνεργατικές διαδικασίες με τους συμμαθητές τους και με το δάσκαλό τους. Η συνεργασία κάνει τις μαθησιακές δραστηριότητες πιο ελκυστικές και ευχάριστες, αναπτύσσει την αυτοεκτίμηση των μαθητών, ιδιαίτερα εκείνων με δυσκολίες μάθησης και τους βοηθά να αποκτήσουν μία δεξιότητα την οποία θα αξιοποιήσουν αργότερα στη ζωή τους.
ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ
Η νέα γνώση αποθηκεύεται στη μακροπρόθεσμη μνήμη όταν συνδεθεί με τις προηγούμενες εμπειρίες, γνώσεις και ενδιαφέροντα του παιδιού. Στην περίπτωση των μαθηματικών η νέα γνώση πρέπει να συνδεθεί με τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους και με τον πραγματικό κόσμο στον οποίο ζουν. Οποιαδήποτε σύνδεση έχει θετική επίδραση και αποτελεί σημαντικό στόχο σε κάθε μάθημα διαφοροποιημένης διδασκαλίας.
ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ
Η μάθηση δεν αποτελεί πλέον ένα μονόδρομο αλλά μια πράξη αλληλεπίδρασης και αξιοποίησης ποικίλων εργαλείων. Η διαφοροποίηση δε ζητά από τον εκπαιδευτικό να αλλάξει τον τρόπο που διδάσκει αλλά να επεκτείνει το ρεπερτόριό του σε μια προσπάθεια να προσεγγίσει μερικούς ακόμα μαθητές.
ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Όσο μεγαλύτερη ποικιλία περιλαμβάνει ο εκπαιδευτικός στις μεθόδους αξιολόγησης των μαθητών (διαμορφωτική, γραπτή ή προφορική, προγραμματισμένη ή έκτακτη) τόσο μεγαλύτερη ανατροφοδότηση θα έχει για τη διαδικασία και τα αποτελέσματα της μάθησης. Η/Ο εκπαιδευτικός πρέπει να γνωρίζει τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει κάθε μαθητής/μαθήτριά του. Αυτή η ουσιαστική γνώση των δεξιοτήτων του κάθε παιδιού απαιτεί περισσότερο ανάλυση της πορείας του και λιγότερο αξιολόγηση της τελικής του επίδοσης. Παράδειγμα, δεν είναι τόσο χρήσιμο να ξέρω ότι το τάδε παιδί δεν κατανοεί τις διατυπώσεις των ασκήσεων στη γεωμετρία, όσο να ξέρω τα εμπόδια που συναντά (ορολογία, σύνταξη, εντοπισμός σημαντικών πληροφοριών, ικανότητα απόδοσης νοήματος κλπ.). Ακόμα, είναι σημαντική η συνολική εικόνα της πορείας του παιδιού ώστε να του δοθεί η υποστήριξη και η ενθάρρυνση που θα βελτιώσει την αυτοπεποίθησή του.
Διαφοροποιημένη διδασκαλία
- Είναι η ανταπόκριση στις ανάγκες όλων των μαθητών
- Καθοδηγείται από γενικές αρχές
- Οργάνωση μαθησιακών στόχων (Αναλυτικά προγράμματα)
- Ευέλικτη ομαδοποίηση
- Συνεχής αξιολόγηση
- Αρχική/Διαγνωστική Αξιολόγηση
- Ετοιμότητα
- Ενδιαφέροντα
- Μαθησιακό προφίλ
Τρόποι αξιολόγησης
Η ποιοτική ανάλυση λαθών, η παρατήρηση
- Κάρτες εισόδου/εξόδου
- Πρωτόκολλα αξιολόγησης
- Λίστα ελέγχου
- Ρουμπρίκες
- Ατομικοί φάκελοι (portfolios)
- KWL (Know - Want to know - Learned)
Τι γνωρίζουμε για τους μαθητές και τις μαθήτριες
- Υπάρχουν κάποιοι προνομιακοί τρόποι μάθησης για αυτούς;
- Τι μπορεί να τους εμποδίζει στη μάθηση;
- Πώς έχουν μάθει να εργάζονται;
- Ποια είναι τα ενδιαφέροντά τους;
- Πώς θα μπορούσαν να εργαστούν σε ομάδες;
Περιεχόμενο (context)
Το σημαντικό σε μια διαφοροποιημένη τάξη διδασκαλίας είναι η δυνατότητα πρόσβασης των μαθητριών/μαθητών σε ποικίλης μορφής περιεχόμενο και ταυτόχρονα η ελευθερία να επιλέξουν εκείνο που θα τους/τις ενδιέφερε να μελετήσουν.
Περιεχόμενο ή Τι να διδάξω;
H/Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι προσεκτικός ώστε να διαφοροποιήσει το περιεχόμενο αλλά να μην έχει διαφορετικό περιεχόμενο.
Για παράδειγμα ο/η εκπαιδευτικός μπορεί: να ξεκινήσει με την καλλιέργεια των εννοιών να χρησιμοποιήσει ποικίλα οπτικά και άλλα υλικά λαμβάνοντας υπόψη το πολιτιστικό
και κοινωνικό πλαίσιο των παιδιών να γίνει αναγνώριση μοτίβου/ περιεχόμενου. να χρησιμοποιήσει εννοιολογικούς χάρτες να χρησιμοποιήσει τεχνικές όπως το KWL ή το Think-Pair-Share για να οικοδομήσει τη νέα μάθηση πάνω στο γνωστικό πλαίσιο και την εμπειρία των μαθητών να παρέχει στα παιδιά αυθεντικές εμπειρίες (όπως βιωματικές εμπειρίες).
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
Η διαδικασία είναι ο τρόπος με τον οποίο οι μαθητές κατανοούν τις πληροφορίες που τους έχουν δοθεί από το περιεχόμενο.
Η διαδικασία είναι ο τρόπος διδασκαλίας και αναφέρεται στην ποικιλία των μεθόδων που αξιοποιεί ο εκπαιδευτικός προκειμένου οι μαθητές να αποδώσουν νόημα στο περιεχόμενο και να ενδιαφερθούν να το κατακτήσουν.
CUBING
Μια τεχνική που παρέχει στα παιδιά την ευκαιρία να σκεφτούν και να αντιδράσουν σε ένα θέμα. Σε αυτήν την στρατηγική, κατασκευάζουμε έναν κύβο από φελό ή χαρτόνι.
Ρίχνουμε τον κύβο και κάνουμε τη δραστηριότητα που είναι σημειωμένη στην έδρα που φαίνεται. Σε αυτές τις έξι έδρες μπορούμε να έχουμε έξι διαφορετικές οπτικές:
Περιγραφή, σύγκριση/αντίθεση, συσχέτιση, ανάλυση, εφαρμογή και επιχειρηματολογία
Διαφοροποιώντας το περιεχόμενο
- Εντοπισμός διαφορετικών περιεχομένων
- Ψηφιοποιημένα βιβλία
- Εικονικοί χειρισμοί
- Προσομοιώσεις
- Οπτικοποιήσεις
- Απεικονίσεις
- Γραφήματα
- Επιστημονικά βίντεο
- Αρχεία ήχου και εικόνων
- Αφίσες με κρίσιμα ερωτήματα
Project ή τέχνη
- Παιχνίδι
- Προβλήματα με ιστορίες κατασκευασμένες
- από μαθητές και μαθήτριες
- σκετς/θεατρικό
Διαφοροποιώντας το περιεχόμενο
Η διαφοροποιημένη παιδαγωγική προσέγγιση δεν είναι μια συγκεκριμένη μέθοδος με σαφή δομή και προκαθορισμένους κανόνες, αλλά μια ανοιχτή παιδαγωγική αντίληψη η οποία συναντιέται με αυτή της διαθεματικής προσέγγισης της γνώσης και της ενεργητικής μάθησης.
Η διαφοροποιημένη παιδαγωγική δίνει μια απάντηση στο γιατί και το πώς η ενίσχυση της ατομικής πορείας κάθε μαθητή για την οικοδόμηση της γνώσης είναι απαραίτητη για τη σχολική επιτυχία.
Πρόκειται για μια «περιπετειώδη εξερεύνηση των δυνατών διδακτικών εκδοχών», «ένα εργαλείο που επιτρέπει να ισχυροποιηθούν οι γνώσεις και οι δεξιότητες κάθε μαθητή και δίνει τη δυνατότητα στον καθένα να συνειδητοποιήσει την ιδιαιτερότητα της δικής του προσέγγισης και των δικών του στρατηγικών μάθησης».
ΛΑΓΟΥΔΑΚΗ ΜΑΡΙΑ- ΤΖΙΑΤΖΙΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ -ΧΑΛΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ